Impuls, center of mass

Martijn stelde deze vraag op 04 oktober 2026 om 19:14.

Kan iem me deze afbeelding grondig uitleggen over het cm-frame. Alvast bedankt.

Reacties

Theo de Klerk op 04 oktober 2026 om 21:00

cm = center of momentum frame? Handig om bij vragen geen voor de meesten onbekende afkortingen te gebruiken.

Martijn op 04 oktober 2026 om 21:38

Ik bedoel center of mass

Jan van de Velde op 05 oktober 2026 om 09:50

Dag Martijn,

Dit gaat in de praktijk over deeltjes die (volkomen elastisch) tegen elkaar botsen. 

De linkse afbeelding zouden we kunnen zien als een filmpje van twee identieke biljartballen die met gelijke maar tegengesteld gerichte snelheden op elkaar afrollen en elkaar niet frontaal raken, zodat ze schuin wegkaatsen. De camera hangt stil boven het biljart, mooi boven het punt waar de twee ballen (zullen gaan) botsen.  

v is de snelheid waarmee de twee ballen elkaar naderen, v/2 dus de snelheid van elke bal t.o.v. het biljart. 

Dit is een bijzonder geval: identieke massa's, identieke snelheden. 

Je kunt je voorstellen dat als massa's en/of snelheden NIET gelijk zijn dat plaatje héél anders wordt. 
Dan wordt het filmpje zoiets als in de rechter afbeelding. Bij zo'n botsing met ongelijke massa's zal de zwaardere bal minder "toegeven" in snelheid en richting dan de lichtere. In dit geval kwam bijvoorbeeld de zwaardere bal van links. 

Het rechtse plaatje heet het laboratoriumstelsel (laboratory frame) : we zien hoe de ballen bewegen ten opzichte van het laboratorium ( de biljarttafel) en de waarnemer (de camera die stilhangt boven dat biljart)) 

Nou kun je óók een filmpje maken van die botsing van ongelijke ballen dat er uitziet als het linkse plaatje, maar daarvoor moet je de camera niet stilhangen boven dat biljart, maar laten meebewegen met het massamiddelpunt van de beide ballen gezamenlijk. Dan heb je dus een referentiestelsel met als oorsprong het center of mass. 

in dat massamiddelpuntstelsel worden bewegingen veel makkelijker te analyseren. Daarna zoek je uit met welke snelheid dat massamiddelpunt bewogen zou moeten hebben in je laboratoriumstelsel om de andere helft  van je probleem op te lossen.

Dat was het principe achter beide plaatjes. En daarna volgt een gruwelijke hoeveelheid wiskunde die ik graag aan een ander laat.
Een veel vollediger uitleg: 

https://farside.ph.utexas.edu/teaching/336k/Newton/node52.html

Helpt dit al?

Groet, Jan 

Jaap op 05 oktober 2026 om 20:01

Dag Martijn,
Welk referentiestelsel in figuur a?
Laten we aannemen dat op het ene voorwerp alleen een kracht wordt uitgeoefend door het andere voorwerp, en dat die kracht gericht is langs de verbindingslijn tussen de middelpunten van de voorwerpen (een 'centrale kracht'). Omgekeerd net zo. Er werken geen andere krachten op de voorwerpen.
Laten we eerst figuur a als gegeven beschouwen.
Laten we aannemen dat a is getekend volgens een center of mass stelsel, zoals je bedoelt.
Het voorwerp dat van links komt, heet voorwerp 1 met massa m1. Het voorwerp dat van rechts komt, heet voorwerp 2 met massa m2.
Volgens a naderen de voorwerpen het center of mass met even grote snelheid v/2.
Na de botsing is de snelheid van voorwerp 1 even groot als ervoor. Net zo met voorwerp 2.

Bij voorwerp 1 verandert wel de richting van de snelheid. Net zo bij voorwerp 2.
Dit gebeurt als de snelheden van de voorwerpen voorafgaand aan de botsing wel evenwijdig zijn, maar niet langs dezelfde lijn. We zeggen: het is geen 'centrale botsing'.
Stel dat m1 niet even groot is als m2. Dan is de totale impuls voorafgaand aan de botsing ongelijk nul en gericht naar links of rechts. Na de botsing is de totale impuls even groot als ervoor, maar nu gericht langs de schuine paden van de voorwerpen. De totale impuls zou na de botsing een andere richting hebben dan ervoor. Dit is strijdig met de wet van behoud van impuls.
De aanname dat de massa's even groot zijn, is dus onjuist. Conclusie: m1=m2.

Laten we nu aannemen dat figuur a is getekend volgens een center of momentum stelsel. (Het Engelse woord momentum is in onze impuls.)
Voorafgaand aan de botsing is de totale impuls nul volgende definitie van het center of momentum stelsel.
Volgens a naderen de voorwerpen het center of momentum met even grote snelheid v/2.
'Totale impuls nul' en 'snelheden even groot' kan alleen als m1=m2.

Conclusie: m1=m2 en het center of mass stelsel valt samen met het center of momentum stelsel. Bij figuur a maakt het dankzij m1=m2 niet uit of je spreekt van het center of mass stelsel of het center of momentum stelsel.

Aangezien de massa's en de snelheden voor en na de botsing even groot zijn, is de totale kinetische energie voor en na de botsing even groot. We spreken van een 'volkomen elastische botsing'.
Bij alle botsingen geldt wel de wet van behoud van impuls, maar niet een wet van behoud van kinetische energie. Bij de botsing kan bij voorbeeld kinetische energie worden omgezet door plastische (blijvende) vervorming van de voorwerpen.
Groet, Jaap

Jaap op 05 oktober 2026 om 20:02

Dag Martijn,
Hoe zit het met figuur b?
In figuur b zijn de witte pijlen AB en AE net als de schuine pijlen in figuur a. Daarom neem ik aan:
• dat figuur b dezelfde botsing van dezelfde voorwerpen 1 en 2 met m1=m2 weergeeft als figuur a
• dat de zwarte pijlen AC en AF in figuur b zijn getekend volgens een ander referentiestelsel dan figuur a.
Dit is een andere aanname dan die van Jan hierboven.
Laat het alsjeblieft weten als mijn aanname niet juist is.

Hoe construeer je figuur b als figuur a gegeven is?
De witte pijl AB staat voor de snelheid van voorwerp 1 in het center of momentum stelsel na de botsing.
De witte pijl BC staat voor de beweging van het center of momentum zelf ten opzichte van het referentiestelsel waarin voorwerp 2 voorafgaand aan de botsing in rust was. Bij voorbeeld: voorwerp 2 lag aanvankelijk stil op de grond en figuur b is getekend volgens het referentiestelsel G waarin de Grond in rust is en blijft.
De witte pijlen AB en BC geven, vectorieel opgeteld, de snelheid v1 (pijl AC) van voorwerp 1 volgens stelsel G.
Net zo met de witte pijlen AE en EF, die optellen tot de snelheid v2 (pijl AF) van voorwerp 2 volgens stelsel G.
Zo kun je de zwarte pijlen AC en AF construeren en de snelheid van beide voorwerpen weergeven volgens stelsel G.
Gaande van figuur a naar b tellen we er twee even grote witte pijlen BC en EF bij op, want er zijn twee voorwerpen, met m1=m2.
(Kun je uitleggen waarom G niet een stelsel is waarin voorwerp 1 aanvankelijk in rust was?)
Omgekeerd kun je ook figuur a construeren als figuur b gegeven is.

De witte pijlen AC en AF zijn niet tegengesteld gericht, zodat de totale impuls van de voorwerpen na de botsing niet nul is. Figuur b is dus niet getekend volgens een center of momentum stelsel.
In figuur b bewegen beide voorwerpen schuin naar rechts. Het massamiddelpunt beweegt mee naar rechts. Figuur b is dus niet getekend volgens een center of mass stelsel.

Jan zegt: 'in dat massamiddelpuntstelsel worden bewegingen veel makkelijker te analyseren'.
Nee, met ongelijke massa's zijn de bewegingen gemakkelijker te analyseren in een center of momentum stelsel. We hebben immers een wet van behoud van impuls.
Groet, Jaap

Jaap op 05 oktober 2026 om 20:03

Dag Martijn,
Rekenen met figuur a en b
Gemeten in figuur b op mijn scherm zijn AB en BC elk 46mm en is AC 80mm lang. Laten we zeggen dat v/2=46m/s en v1=80m/s.
We verdelen de gelijkbenige driehoek ABC in twee gelijke delen met een zwaartelijn, tevens hoogtelijn, vanuit B naar punt P in het midden van AC. Zo ontstaat een rechthoekige driehoek APB, geldt cos(theta1)=AP/AB=(1/2*v1)/AB=40/46 en is theta1 30 graden.
Meten in de figuur geeft ook theta1=30 graden.

Evenzo vinden we cos(theta2)=(1/2*v2)/AE=(1/2*46)/46 en theta2=60 graden.
Merk op dat theta1+theta2=90 graden: dit is alleen het geval als m1=m2.
De verticale component van v1 is AC*sin(theta1)=80*sin(30)=39,5m/s.
De verticale component van v2 is AF*sin(theta2)=46*sin(60)=39,5m/s.
Met m1=m2 volgt dat de totale verticale impuls in referentiestelsel G voor en na de botsing nul is. Enzovoort.
Omgekeerd kun je v1, v2, theta1 en theta2 berekenen als m1=m2 en figuur a gegeven is.

Eenvoudiger dan figuur a en b is er nauwelijks een botsing te verzinnen. Het hoeft niet te gaan om een botsing zoals bij biljart. Het kan ook een elektische interactie zijn van twee protonen die niet met elkaar in contact komen.
Met ongelijke massa's zijn de natuurkunde-vergelijkingen omvangrijker en vergen de berekeningen aanzienlijk meer werk.
Als de snelheid van de voorwerpen een flinke fractie van de lichtsnelheid is, wordt het een ander verhaal. Dan geldt niet de klassieke wet van behoud van impuls, maar de 'wet van behoud van 4-impuls'.
Groet, Jaap

Plaats een reactie

+ Bijlage

Bevestig dat je geen robot bent door de volgende vraag te beantwoorden.

Clara heeft eenentwintig appels. Ze eet er eentje op. Hoeveel appels heeft Clara nu over?

Antwoord: (vul een getal in)