Natuurkunde.nl - Opgave 'Radioactief Saharastof ongevaarlijk'

Opgave 'Radioactief Saharastof ongevaarlijk'

Jaap stelde deze vraag op 23 maart 2026 om 22:46.

De opgave 'Radioactief Saharastof ongevaarlijk' van redactie Exaktueel geeft aanleiding tot enkele kanttekeningen.
https://www.natuurkunde.nl/opdrachten/3987/radioactief-saharastof-ongevaarlijk
In de opgave staat een koppeling met een artikel in NRC van 31 januari 2025 en met een onderzoeksartikel op
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adr9192

Boven vraag j van de opgave staat: 'Daarmee berekenen ze dat dat door een mens op 15 maart binnengekregen dosis tussen 77 en 540·10^-12 mSv lag.'
Vraag j luidt 'Laat hiermee door een beredeneerde schatting zien dat de genoemde dosis klopt.'
In het Antwoord op vraag j staat 'En de ontvangen dosis ligt dan tussen 10 en 70 maal 10^-6 x 7·10^-9 Sv'.
In het onderzoeksartikel onder Figure 5 wordt dit echter niet een 'dosis' genoemd. De waarde is verkregen via de 'inhalation dose conversion' (effective dose coefficient $e$, ICRP Publication 119, Table A.1) waarmee een activiteit $A$ wordt 'omgerekend' naar een effectieve dosis $E$. Anders dan een 'dosis' $D$ is de genoemde waarde dus inclusief de gevoeligheid voor de soort en energie van de straling van het Cs-137 en inclusief de mate waarin inhalatie leidt tot een stralingsrisico voor het hele lichaam.

In het Antwoord op vraag j staat: 'En de ontvangen dosis ligt dan tussen 10 en 70 maal 10^-6 x 7·10^-9 Sv, d.w.z tussen 70 en 490 maal mSv. Klopt.'
Gelukkig klopt dit niet voor de stralingsbelasting door inhalatie op een dag. Een effectieve dosis van 70 mSv is al 70 maal de wettelijke dosislimiet van 1 mSv in een heel jaar in Nederland.
De ondergrens is
$E=A\cdot e=(10\cdot10^{-6}\,\text{Bq})\times(7\cdot10^{-9}\,\text{Sv/Bq})=70\cdot10^{-15}\,\text{Sv}=70\cdot10^{-12}\,\text{mSv}$
Groet, Jaap

Bijlagen:

sciadv.adr9192.pdf

Reacties

Jan van de Velde op 23 maart 2026 om 22:57

Dag Jaap,

Je bericht wordt doorgegeven naar Exaktueel.

Groet, Jan

Leon op 24 maart 2026 om 17:05

Dag allen,

Ik heb ook nog een toevoeging richting Exaktueel. De berekende ontvangen dosis is NIET de effectieve dosis die in één dag ontvangen wordt als gevolg van de Cs-137 inhaltie gedurende één dag, maar dit is de dosis die ontvangen gaat worden over een periode van 50 jaar! Zo zijn de zogenaamde dosisconversiecoëfficiënten voor inhalatie (maar ook voor ingestie) (in wetgeving e50_inh genoemd, met de 50 van 50 jaar en subscript inh van inhalatie) gedefinieerd. Er wordt dan ook gesproken van een effectieve volgdosis i.p.v. een effectieve dosis.

Met vriendelijke groet,

Leon

Jaap op 22 juni 2026 om 11:20

Dag Jan,
Dank voor het doorgeven naar Exaktueel.
Heb je hieromtrent een reactie ontvangen van Stichting Exaktueel?

In de opgave 'Radioactief Saharastof ongevaarlijk' zie ik nog geen verbeteringen op de door Leon en mij genoemde punten.

Boven vraag j staat nog steeds 'Daarmee berekenen ze dat dat [sic] door een mens op 15 maart binnengekregen dosis tussen 77 en $540\cdot 10^{-12}\,\text{mSv}$ lag.'
'Dosis' moet zijn 'effectieve dosis in 50 jaar' (of beter 'effectieve volgdosis') als gevolg van de inhalatie van Cs-137 gedurende 1 dag.

In het antwoord op vraag j staat nog steeds 'tussen 70 en 490 maal mSv'
zonder de factor $10^{-12}$.

Toevoeging: in het antwoord op vraag b staan cesium en barium met het massagetal 171. De vraag gaat echter over Cs-137. (En ik vermoed dat bij kernsplijting van uranium of plutonium geen Cs-171 ontstaat.)
Groet, Jaap

Jan van de Velde op 22 juni 2026 om 16:32

Jaap

Dank voor het doorgeven naar Exaktueel.
Heb je hieromtrent een reactie ontvangen van Stichting Exaktueel?

neuh, zal hem nog eens in de herhaling gooien.

Maar handiger is de redactie van de website direct te benaderen en niet via deze vraagbaak (adressen onderaan bij "Over ons"):

Opgave 'Radioactief Saharastof ongevaarlijk'

Reacties

Plaats een reactie

Cookie-instellingen