In maart 2025 liep de grootste en oudste ijsberg ter wereld, A-23A, aan de grond bij het eiland South Georgia in de zuidelijke Atlantische Oceaan. Deze gebeurtenis is niet alleen spectaculair, maar ook interessant – vooral als het gaat om zwaartekracht, drijfvermogen, stromingen en klimaatverandering.
Een ijsberg is een stuk landijs dat is afgebroken van een gletsjer of een ijsplaat. In het geval van A-23A gebeurde dit al in 1986. Een gletsjer groeit aan door jarenlange sneeuwval en de druk van bovenliggend ijs en schuift langzaam richting zee. Daar kan het ijs op het water gaan drijven. Onder invloed van wind, golven en temperatuur kunnen ze uiteindelijk afbreken. Zo ontstaat een ijsberg.
Bekijk ook het YouTube filmpje, dat is gemaakt voordat de ijsberg in ondiep water vastliep bij South Georgia:
IJsplaat A 23A (te zien op de website van de BBC) legde een lange afstand door de Zuidelijke ijszee. Zie figuur 1.
IJsberg A-23A is enorm: ongeveer 3.900 km², wat meer is dan twee keer de provincie Utrecht. De ijsberg is 30 meter hoog boven water, maar – net als bij alle ijsbergen – ligt ongeveer 90 procent onder water. Dat komt door het verschil in dichtheid tussen ijs en zeewater. IJs heeft een dichtheid van ongeveer 0,9 g/cm³, terwijl zeewater rond de 1,03 g/cm³ zit. Zoet water heeft een dichtheid van 1,0 g/cm³. Daardoor blijft bij het drijven een klein deel boven water, de rest zit onder water.
a) Bereken het volume van de ijsberg in kubieke meters, volgend uit bovenstaande gegevens.
Voor de oppervlakte in m² geldt: A = 3900 x 1.000.000 = 3.900.000.000 m².
90% van de ijsplaat ligt onder water. Dus voor de totale hoogte van de ijsplaat geldt:
h = 30 x 10 = 300 m
V = A x h = 3.900.000.000 x 300 = 1.170.000.000.000 m³ = 1,17 . 1012 m³ = 1,17 biljoen kubieke meter
b) Bereken de massa van de ijsberg in kg.
De dichtheid is 0,9 g/cm³ oftewel 900 kg/m³
Dat geeft:
$m=\rho\cdot V=900\cdot 1.170.000.000.000=1.053.000.000.000.000~\mathrm{kg}=1,053\cdot 10^{15}~\mathrm{kg}$
Dit is 1,053 biljard kilogram.
c) Leg uit hoe het komt dat de dichtheid van de ijsberg kleiner is dan de dichtheid van zoetwater.
De dichtheid wordt berekend met: $\rho=\frac{m}{V}$
Als water bevriest zet het uit, het volume wordt dus groter terwijl de massa gelijk blijft. Dat geeft dus een lagere dichtheid.
Om ijs van 0 °C te laten smelten kost dat 334.000 J/kg aan energie. In heel Nederland gebruiken we per jaar 2,64 . 1018 joule aan energie.
d) Toon aan dat de hoeveelheid energie die nodig is om de ijsberg te smelten gelijk is aan 3,517 . 1020 joule.
$E=m\cdot 334.000=1,053\cdot 10^{15}\cdot 334.000=3,517\cdot 10^{20}~\mathrm{J}$
e) Bereken hoeveel jaar het duurt voor we in Nederland met zijn allen dezelfde hoeveelheid energie hebben verbruikt, rond af op hele jaren.
Voor het aantal jaar geldt:
$t=\frac{3,517\cdot 10^{20}}{2,64\cdot 10^{18}}=133~\mathrm{jaar}$
Het duurt dus jaar voordat we in Nederland dezelfde hoeveelheid energie hebben verbruikt.
In 1968 brak A-23A af van de Filchner-ijsplaat in Antarctica. Kort daarna raakte hij vast op de zeebodem. Daar lag hij 34 jaar lang stil als een soort vastgeplakt ijseiland. Pas in 2020 kwam hij weer in beweging door erosie, waarbij stromingen en temperatuur het ijs aan de onderkant afslijten. Zo werd A-23A uiteindelijk licht genoeg om weer te gaan drijven.
Of iets drijft hangt niet af van de massa maar van de dichtheid. Toch klopt de laatste zin hierboven waar staat dat de ijsberg weer licht genoeg werd om te gaan drijven wel.
f) Leg dat uit.
De reden dat de ijsberg vast zit is omdat de ijsberg dieper steekt dan de zee diep is. De ijsberg zit voor 90% onderwater en moet dus minder diep steken om los te komen van de grond. Dat wordt bereikt doordat de ijsberg kleiner wordt door te smelten. Als de ijsberg kleiner wordt krijgt deze ook minder massa en wordt dus lichter, terwijl de dichtheid natuurlijk gelijk blijft.
De ijsberg A-23A, die is vastgelopen bij het eiland South Georgia, kan grote invloed hebben op het dierenleven daar. Hij kan voedselroutes blokkeren voor dieren zoals pinguïns en zeehonden, en het koude smeltwater kan vis verdrijven. Tegelijk kan het smelten van de ijsberg ook voordelen hebben, doordat er mineralen vrijkomen die plankton en daarmee het zeeleven stimuleren.
In september 2025 hebben wetenschappers laten weten (zo is te lezen op Nu.nl) dat de ijsberg in enkele grote brokstukken uiteengevallen is en binnen enkele weken helemaal zal verdwijnen.
